Twórczość Brunona Jasieńskiego - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Od czasu wyjazdu do Paryża twórczość Jasieńskiego w Polsce była tematem tabu. Dopiero w 1956 roku stworzył się odpowiedni klimat, aby jego dzieła zostały odkryte na nowo. Jadwiga Sawicka o tym zjawisku pisze:
Mit zbuntowanego poety, działającego w imię zbiorowości, który przebył drogę wielu polskich rewolucjonistów, mit jego tragicznej śmierci okazał się atrakcyjny i jako model żywota rewolucjonisty, i jako możliwość przywrócenia literaturze polskiej pisarstwa oryginalnego, stanowiącego świadectwo łączności polskiej z ogólnoeuropejskimi tendencjami awangardowymi, z włoskim i rosyjskim futuryzmem przede wszystkim.


Dzięki październikowej odwilży roku 56, do Polski trafił ostatni ukończony utwór Jasieńskiego – dramat Bal manekinów. Znaną już na całym świecie sztukę na język polski przełożył długoletni przyjaciel poety – Anatol Stern.

Futuryzm pojmowany przez Jasieńskiego nie miał służyć jedynie prowokacji, odrzuceniu tradycji czy zmianie konwencji sztuki. Dla niego miał on wymiar społeczny, stanowił pierwszy krok do budowy zbiorowości ludzkiej nowego typu. Należy on do wąskiego grona poetów, którzy ściśle wiązali słowo z czynem. Działał aktywnie nie tylko na płaszczyźnie artystycznej, ale był też aktywistą. Poprzez sztukę chciał on oddziaływać na trzy zasadnicze, według niego, elementy kształtujące życie społeczne: demokrację, maszynę i tłum.

Demokratyzacja sztuki miałaby polegać na jej umasowieniu, tak aby jej odbiorcą stał się tłum. W Jednodńuwce postulował: Artyści na ulicę! Nowoczesna sztuka miała oddziaływać wszędzie: Latające poezo-koncerty i koncerty w pociągach, tramwajach, jadłodajniach, fabrykach, kawiarniach, na placach, dworach. Wszędzie tam miała pojawić się masowa sztuka zespolona, czyli składająca się z wielu nałożonych na siebie środków wyrazu. Postulat ten można ująć dwoma słowami jako dynamizacja sztuki.

W twórczości poetyckiej Jasieńskiego łatwo zauważyć fascynację ruchem: Pęd samochodu, ruch uliczny, dynamika wydarzeń w wielkim mieście powracają w jego twórczości w najrozmaitszych wariantach, ale nie tylko; marsz, wędrówka, a przede wszystkim taniec (…), pisze Sawicka. Jasieński zabiegał również o to, by „uwolnić” słowo, co objawiało się tym, że często wymyślał nieistniejące dotąd wyrazy na użytek swojej poezji. Uważał, że każdy artysta ma do tego święte prawo.

Sztuka, aby była prawdziwa, wymaga odbiorcy. Interakcja pomiędzy twórcą a publicznością była dla niego procesem, który nadawał sens dziełom. Aby osiągnąć najwyższy poziom sztuki konieczny był masowy odbiorca, zakładał poeta. Dlatego też organizował wieczory poetyckie, aby zaznajomić ze swoją twórczością jak największą ilość ludzi. Książkę uważał za anachronizm. Za coś o wiele doskonalszego uznawał manifest lub odezwę adresowaną do tłumu odbiorców. Wiązał się z tym szereg nowych rozwiązań formalnych – np. przejrzystość graficzna tekstu.

Odrzucał on ponadczasowość sztuki na rzecz doraźności. Manifesty miały charakter bardzo aktualny, tak aby odniosły natychmiastowy skutek. Ich przydatność nawet już na drugi dzień po ich opublikowaniu była już żadna.

Jasieński jako poeta przez całe życie pozostawał pod wielkim wpływem sztuki rosyjskiej, głównie Majakowskiego i Siewierianina. Często wzorował się na ich twórczości, jak np. w Pieśni o głodzie, której bohater przypomina podmiot znany z poematu Obłok w spodniach Majakowskiego.

Elementem futurystycznym, który często pojawia się w twórczości Jasieńskiego jest samochód, czego przykładem może być wiersz Miłość na aucie, którego fragment brzmi:

Nasze usta się spotkały jeszcze pełne świeżych drgnień (…)
Auto szło wariackim tempem 160 wiorst godzina.
Koło nas leciały pola, kępy drzew i czuby strzech.


Dla futurystów każdy przedmiot mógł być dziełem sztuki. W wierszu Morse napisał o nadajniku alfabetu Morse’a, który wręcz go fascynował jako nowy sposób komunikowania masowego:

W olbrzymim czarnym mieście mały, blady człowiek
Słyszy słów różnogwarnych nieustanny szum.


Poetyka prasy, depesz, uproszczonego języka była kolejną cechą charakterystyczną w twórczości lirycznej Jasieńskiego. Widać to doskonale w Pieśni o głodzie:

strajki w elektrowniach. przejechania. samobójstwa.
oto jest prawdziwa gigantyczna poezja.
jedyna. dwudziestoczterogodzinna, wiecznie nowa.


Jasieński miał dwojaki stosunek do wielkich miast. Z jednej strony stanowiły one dla niego fascynację, a z drugiej strony dostrzegał niebezpieczeństwo, które ze sobą niosą. Jak pisze Sawicka:
Człowieka miasta w poezji Jasieńskiego to przede wszystkim anonimowa cząstka czarnego nędzarskiego tłumu, to bezrobotny, prostytutka. Jest miasto luksusu – ironicznie traktowany świat, w którym żyje poeta, bohater liryczny wierszy z Buta w butonierce, i nieco później występujące miasto czarne, oślizgłe, lepkie, noszące cechy biologicznego rozkładu (…).


Dużo uwagę przykładał do tego, jak będą brzmiały jego wiersze. Dlatego też lubował się w stosowaniu wyrazów zgrzytliwych, trudnych do wymówienia. Zdecydowanie preferował twarde spółgłoski. Czynił to, aby uzyskać efekt kakofonii i zaszokowania odbiorcy. W Manifeście w sprawie poezji futurystycznej pisał:
(…) skondensowane, ostre i konsekwentne kompozycje słów, nie krępowanych żadnymi prawidłami składni, logiki, czy gramatyczności, jedynie twardą wewnętrzną koniecznością, która po tonie A domaga się tonu C…


Wydawałoby się, że takie dwa nurty jak futuryzm i ludowość są swoimi przeciwieństwami, lecz Jasieński umiejętnie je połączył. Poeta, który wychował się na wsi, podobnie z resztą jak Czyżewski i Młodożeniec, czerpał z charakterystycznego dla sztuki chłopskiej prymitywizmu, a także problematykę moralną i społeczną. Badacze literatury nazywają to zjawisko „nowoczesną ludowością”. Żywo interesowała go historyczna postać chłopa Jakuba Szeli, który stanął na czele rabacji w 1846 roku, czemu dał upust w Słowie o Jakubie Szeli. Poemat ten powstał w Paryżu, gdzie Jasieński w Bibliotece Polskiej przeprowadził studia historyczne nad dziewiętnastowiecznym polskim folklorem. Po lekturze Turonia autorstwa Stefana Żeromskiego, w którym pisarz atakował Szelę, Jasieński postanowił podjąć się próby jego obrony, gdyż zgadzał się z jego poglądami społecznymi.

W kontrowersyjnej powieści Palę Paryż przedstawił swoją wizję utopijnego miasta:
Gmachy, pałace i posągi – wszystko na pozór stało na swoim miejscu (…) Minąwszy Łuk Triumfalny, pilot leciał dalej (…) od Madeleine do Izby Deputowanych i od Pól Elizejskich do Tulleryj, pod lekkim podmuchem południowego wietrzyka falował teraz łan dojrzałego zboża. Zboże to żęły właśnie motorowe żniwiarki, prowadzone przez barczystych, ogorzałych ludzi w białych koszulach (…) Gdzieniegdzie, na skraju ścierniska, odpoczywające kobiety karmiły piersią niemowlęta.

Widzimy, że Jasieński widział miasto przyszłości jako przestrzeń jednocześnie zurbanizowaną i wiejską. Jest to obraz harmonii, spokoju i ładu społecznego.

Twórczość poetycka Brunona Jasieńskiego:

  • 1921 (Warszawa) – But w butonierce

  • 1922 (Kraków) – Pieśń o głodzie

  • 1924 (Warszawa) – Zmiana na lewo (we współpracy z Anatolem Sternem)

  • 1926 (Paryż) – Słowo o Jakubie Szeli


  • Twórczość prozatorska Brunona Jasieńskiego:

  • 1923 (Lwów) – Nogi Izoldy Morgan

  • 1929 (Moskwa) – Palę Paryż

  • 1932 (Moskwa) – Czełowiek mieniajut kożu

    Twórczość dramatyczna Brunona Jasieńskiego:

  • 1931 (Moskwa) – Bal manekinów


  • Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


      Dowiedz się więcej
    1  But w butonierce - analiza i interpretacja
    2  Nuż w bżuhu. 2 jednodńuwka fururystuw - opracowanie
    3  Bruno Jasieński - notatka szkolna



    Komentarze: Twórczość Brunona Jasieńskiego

    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
    Imię:
    Komentarz:
     





    Streszczenia książek
    Tagi: