Bruno Jasieński - biografia - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Bruno Jasieński, współtwórca polskiego ruchu futurystycznego i jego teoretyk był także twórcą i podmiotem swoistej legendy futuryzmu. On bowiem najbardziej wyraził i uosobił pewne skrajności i przemiany tego ruchu. Dzięki niemu przede wszystkim wiąże się futuryzm, w świadomości odbiorcy, z postawą rewolucyjną, bowiem tragiczne dzieje tego poety to dzieje działacza rewolucyjnego, ze wszystkimi wzlotami i upadkami wynikającymi z tej roli
– pisze Jadwiga Sawicka, autorka rozdziału Na skrzyżowaniu dwóch epok – Bruno Jasieński w pracy Poeci dwudziestolecia międzywojennego pod redakcją Ireny Maciejewskiej.

Wiktor Zysman, bo tak naprawdę nazywał się Bruno Jasieński, urodził się 17 lipca 1901 roku w Klimontowie – niewielkiej wsi w dawnym województwie Sandomierskim. Jego ojciec – zasymilowany Żyd Jakub Zysman – był lekarzem i społecznikiem. Aby poślubić szlachciankę Marię Modzelewską zmienił wyznanie na ewangelickie. Z ich związku narodziła się trójka dzieci – Brunon, Irena i Jerzy.

Za młodu uczęszczał do warszawskiego gimnazjum im. Mikołaja Reja, lecz po wybuchu pierwszej wojny światowej wraz z matką i rodzeństwem przeniósł się do Moskwy. Jeszcze w polskiej szkole redagował gazetki „Drugak”, a później „Sztubak”. W stolicy Rosji ukończył polskie gimnazjum. Tam też na własne oczy mógł obserwować rewolucję październikową, a zanim do niej doszło dane mu było odczuć fenomen okresu „burzy i naporu” futurystów. Wówczas zafascynowała go twórczość Majakowskiego, Chlebnikowa, Kruczonycha, a także wszystko to, co działo się wokół nich. Znakomicie zdał maturę, za co przyznano mu pamiątkowy srebrny medal. W wyniku rodzinnych sporów zmienił nazwisko na Jasieński i przybrał imię Bruno.

Po zakończeniu działań wojennych i odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Jasieński powrócił do ojczyzny. Na krótko odwiedził rodzinny Klimontów, gdzie założył amatorski teatr. W 1919 roku został przyjęty na Wydział Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego, który wówczas obejmował również polonistykę. Wraz z dwójką przyjaciół – Stanisławem Młodożeńcem i malarzem formistą Tytusem Czyżewskim – założył studencki klub futurystyczny „Katarynka”. Jasieński wstąpił również do Batalionu Akademickiego, specjalnego oddziału wojskowego, któremu dowództwo powierzyło rozbrajanie żołnierzy austriackich stacjonujących w Krakowie.

Nawiązywał kontakty z futurystami warszawskimi, takimi jak Aleksander Wat czy Anatol Stern. W latach 1920-1921 razem z nimi organizował wieczorki, odczyty i manifesty, które oburzały opinię publiczną. Był wówczas autorem wielu prowokatorskich tekstów, które uderzały w ogólnie przyjęte normy estetyczne i moralne. Jasieński wspominając ten okres odnotował:

Kiedy w sierpniu roku 1921 w Zakopanem wracałem z wieczoru, na którym czytałem swoje najlepsze wiersze, odprowadzany przez słuchaczów przez całą długość Krupówek (…) gradem kamieni, dostatecznie dużych, aby rozpłatać głowę (…), myślałem o tym, że opinia elity publiczności naszej, wyrażona doraźnie po tym wieczorze, była dla mnie na ogół… zbyt pochlebną. Ukamienowanie w r. 1921 nie wchodziło bynajmniej w zakres moich ambicji.


Skandal był metodą działania futurystów, która miała odmienić światopogląd ówczesnego człowieka, lecz zamiast tego budziła jego surowy sprzeciw.

Jasieński scharakteryzował rolę sztuki w życiu społeczeństwa:
Bujne kotłujące się życie współczesne zerwało stawidła okopów i drutów kolczastych wdarło się w morze psychiki polskiej z niesłychaną siłą. Życie to nie ma żadnego odpowiednika w świadomości polskiej. Świadomością społeczeństwa jest sztuka, pojęta jako życie organizowane.


Również w 1921 roku wraz z Młodożeńcem, Czyżewskim, Watem i Sternem wydali niewielkie objętościowo pismo zatytułowane Jednodńuwka Futurystuw – mańifesty futuryzmu polskiego wydańe nadzwyczajne na całą Żeczpospolitą Polską. Poeta zawarł w nim takie manifesty jak:
Mańifest w sprawie natyhmiastowej futuryzacji żyća,
Mańifest w sprawie ortografji fonetycznej,
Mańifest w sprawie poezji futurystycznej,
Mańifest w sprawie krytyki artystycznej.


Tego samego roku wespół z Anatolem Sternem Jasieński wydał drugą jednodniówkę – Nuż w bżuhu. Jednodńuwka futurystuw.

Rok 1921 przyniósł w życiu Jasieńskiego również wielką tragedię. W maju tego roku zmarła młodsza siostra poety. Wstrząśnięty tym wydarzeniem Jasieński zadedykował jej poemat Pieśń o głodzie, który ukazał się rok później. Z kolei w wierszu Pogrzeb Reni umieścił wzruszającą dedykację: Tobie, malutka, wszystko co dobrego napisałem i napiszę kiedykolwiek.

Jasieński w okresie połowy lat dwudziestych współpracował z takimi pismami jak: „Almanach Nowej Sztuki”, „Nowa Kultura”, „Trybuna Robotnicza”, „Zwrotnica”. Wtedy też odbywały się jego liczne recitale w Krakowie i Warszawie, które gromadziły tłumy w salach największych teatrów.

Debiut literacki Brunona Jasieńskiego nosił tytuł Nogi Izoldy Morgan. Był to zbiór trzech krótkich opowiadań i trzech manifestów futurystycznych. Artysta opublikował go w 1923 roku we Lwowie. Tytułowe opowiadanie posiada groteskowy, a zarazem awangardowy charakter. Pozostałe dwie nowelki wchodzące w skład debiutanckiego tomu to Klucze i Nos. To ostatnie jest drwiną z systemu hitlerowskiego. Manifesty zamieszczone w Nogach Izoldy Morgan były kwintesencją wczesnej obrazoburczej działalności polskich futurystów.

W 1923 Jasieński poślubił Klarę Arem, córką bogatego kupca ze Lwowa. W tym samym roku poeta był naocznym świadkiem robotniczych zamieszek w Krakowie, które przeszły do historii jako powstanie krakowskie. Dwa lata później, dzięki pieniądzom teścia, Jasieńscy wyemigrowali do Paryża, ponieważ ruch futurystów spotkał się w Polsce z politycznymi represjami. Policja i cenzura konfiskowała manifesty, a także rozganiała wieczory poetyckie. Niektórzy biografowie są zdania, że główną przyczyną wyjazdu poety do Paryża było potępienie jego ślubu z Klarą przez Jakuba Zysmana, jego ojca. Odcięcie Jasieńskiego od pomocy materialnej z Klimontowa miało zmusić go do szukania szczęścia za granicą.

W niechętnej komunistom stolicy Francji spotkał się jednak z chłodnym przyjęciem. Małżeństwo mieszkało w biednej dzielnicy Passage Poissonniere. Jedynym źródłem dochodu Jasieńskich były korespondencje, które Bruno pisał do „Wieku Nowego”, „Kuriera Nowego” i „Gazety Porannej”. Z przyjacielem Zygmuntem Modzelewskim zorganizował amatorski teatr dla polskich robotników w Saint Denis. Jego poglądy stawały się coraz radykalniej lewicowe, co zaowocowało przystąpieniem do Francuskiej Partii Komunistycznej. W 1926 roku, pamiętając o powstaniu krakowskim napisał zbiór Słowo o Jakubie Szeli. W odpowiedzi na opowiadanie Paula Moranda Palę Moskwę, Jasieński napisał powieść Palę Paryż, która ukazywała się w odcinkach na łamach pisma „L’Humanite”. Utwór ten ukazał się w stolicy Francji tylko dzięki protekcji moskiewskiej. Szokujące dla Paryżan było w powieści to, że jej główny bohater, „człowiek z zewnątrz”, nienawidzący ich miasta, planował samobójczy atak terrorystyczny. Głównie za to w 1928 roku został wydalony z Francji, co sam skomentował następująco:

Incydent z moim wysiedleniem narobił nieco hałasu. Francuscy liberalni pisarze w imię wolności słowa zwrócili się do ministerstwa spraw wewnętrznych z protestem przeciw bezprzykładnemu wysiedleniu pisarza za jego utwór literacki”.


Interwencja ta jednak nie pomogła i Jasieńscy przeprowadzili się do Moskwy. Na dworcu kolejowym w Leningradzie przyjęto poetę niczym bohatera. Uznawany był wówczas za znanego w całej Europie rewolucjonistę.

Jasieński otrzymał radzieckie obywatelstwo i z miejsca posadę redaktora naczelnego „Kultury Mas”, a także kierownika działu literackiego „Trybuny Radzieckiej”. W 1930 roku rozstał się z Klarą, którą oskarżał o liczne romanse. Jasieński całkowicie zerwał kontakt z byłą małżonką, a także z ich synem, którego nie widział już do śmierci w 1938 roku. Drugą żoną poety została Anna Berziń. Jasieński coraz więcej pisał po rosyjsku i powoli zaczął oddalać się od kręgów polonijnych. Wyrazem tej swoistej transformacji narodowej poety była powieść Czełowiek mieniajut kożu (Człowiek zmienia skórę) z 1932 roku.


strona:   - 1 -  - 2 - 

Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Twórczość Brunona Jasieńskiego
2  But w butonierce - analiza i interpretacja
3  Nuż w bżuhu. 2 jednodńuwka fururystuw - opracowanie



Komentarze: Bruno Jasieński - biografia

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: